Ulu Mabed Ayasofa
 
 
         
Sayfa 1      Sayfa 2

 

    AYASOFYAÔÇÖ NIN HUKUKI DURUMU                                                                                                                Sayfa 1

 

─░stanbul'un fethinden hemen sonra, do─črudan Ayasofya'ya giden Fatih Sultan Mehmet, buran─▒n camiye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesini istemi┼čti. T├╝rk-─░slam medeniyetinin, fethedilen bir b├Âlgelin vatanla┼čabilmesi i├žin ├Ân plana ├ž─▒kard─▒─č─▒ imgelerden biri hi├ž ┼č├╝phesiz camilerdir. Fethedilen bir b├Âlgenin en b├╝y├╝k ibadethanesi, camiye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝l├╝r ve bu cami etraf─▒nda vak─▒flar olu┼čturulurdu. Fakat burada unutulmamas─▒ gereken en ├Ânemli konulardan biri, camiye d├Ân├╝┼čt├╝rme eylemi, ┼č├╝phesiz o b├Âlgede daha ├Ânce ya┼čayan insanlar─▒n dinlerine m├╝dahale etmek anlam─▒na gelmiyordu. Fetih hakk─▒n─▒n d─▒┼č─▒ndaki bir ├žok ibadethane, bizzat sultan─▒n ├ž─▒kard─▒─č─▒ fermanla korunur, b├Âlgede daha ├Ânce ya┼čayan insanlar─▒n inan├žlar─▒ da g├╝vence alt─▒na al─▒n─▒rd─▒. Bug├╝n ya┼čanan bir ├žok tart─▒┼čma bu ger├žek g├Ârmezden gelinerek yap─▒lmakta. Ve maalesef ilim ve hukuktan yoksun siyasi kararlar, durumu daha da i├žinden ├ž─▒k─▒lmaz hale sokuyor. Burada, ─░stanbul'un T├╝rk vatan─▒ olmas─▒n─▒n en b├╝y├╝k simgesi Ayasofya oldu─ču unutulmamal─▒. Bizim Ayasofya hakk─▒ndaki tutumumuz, d─▒┼č g├╝├žleri daha da c├╝retkar hale getirmekte.

Bu noktay─▒ belirttikten sonra, bug├╝n Ayasofya hakk─▒ndaki en karanl─▒k noktan─▒n, yani onun kapat─▒lmas─▒n─▒n, hukuka g├Âre incelemesi yap─▒lacak. Bunu yaparken de baz─▒ ├želi┼čkiler ortaya konulmaya ├žal─▒┼č─▒lacak.

Ayasofya'n─▒n ba┼č─▒na gelenler ger├žekten de kara mizah ├Ârne─čidir. Zira onun tapulara kayd─▒, ─░stanbul Mazbut K├╝t├╝k defterine g├Âre camiidir. ─░stanbul Mazbut Hayrat K├╝t├╝k defteri Ayasofya hakk─▒nda ┼čunlar─▒ s├Âylemektedir:ÔÇŁ 57 pafta, 57 ada 7 parsel Ebulfatih Sultan Mehmet vakf─▒, akaret muvakkithane ve medreseyi m├╝ctemil Ayasofya Kebir Cami ┼čerifi olarak kay─▒tl─▒. Akaret ve medrese 1934'ten sonra y─▒k─▒l─▒p temizlenmi┼čtir.ÔÇŁ Bug├╝n bah├žesi ile Ayasofya 26664 metre kare bir alan ├╝zerindedir. (─░stanbul Mazbut Hayrat k├╝t├╝k defteri kayd─▒ VGM, EML 1967:1/71-139). Fatih vakfiyesi ise:ÔÇŁ VGM/Fatih Mehmet II Vakfiyesi 1938:38-370/2001-296 ┼čeklinde kay─▒tl─▒d─▒r. Bu adan─▒n 6 nolu parselinin 11 metre irtifadan ve 8.9 nolu parsellerinin 7.80 metrekare istifadan ve 10,11,12,13 parsellerinin 5.50 metre irtifadan sonra havalar─▒ i┼čbu 7 nolu parsele aittir ┼čerhiÔÇŁ vard─▒r.

Kaynaklardan anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere buras─▒ bir camidir.

├ťstelik tapu da ekleriyle beraber k├╝lliye konumundad─▒r. Bu tapu senedi 19/11/1936 tarihini ta┼č─▒maktad─▒r. Literat├╝r cami g├Ârevlilerinin durumu, maa┼člar─▒, Osmanl─▒'dan kalan adeti (imamlar ├Âl├╝nceye kadar g├Ârevlidir. G├Ârev yapmayanlar mezun edilir, ama her y─▒l berhayat belgesi verirlerse maa┼člar─▒ aynen devam ederdi.), ayr─▒ca Ayasofya camii'inde tamir devam etti─či i├žin tamirat bitinceye kadar cemaatle ibadete ara verililmi┼č (tamirat esnas─▒nda yukar─▒dan d├╝┼čen b├╝y├╝k par├žalar─▒n cemaatin ba┼č─▒na isabet edip tehlike meydana getirece─činden) ama imam ve m├╝ezzin camiiÔÇÖnin bir k├Â┼česinde cemaatla namaz k─▒lm─▒┼člard─▒r. Yani AyasofyaÔÇÖn─▒n ibadet b├Âl├╝m├╝ cami olarak g├Ârevini yapmas─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r.

Ayasofya camii olarak 1950 y─▒l─▒na kadar imam ve m├╝ezzin kadrosu, 1950'den sonra ise yaln─▒z imam kadrosu hi├žbir zaman ilga edilmemi┼čtir. Hatta 1931-1974 aras─▒ndaki imamlar─▒n isimleri de liste olarak mevcuttur. (Evkaf Genel M├╝d. ─░stanbul B├Âlge M├╝d.). 1931-1932 b├╝t├že kanunu ve 4 Kanunisani 1332 tarih ve 670 say─▒l─▒ Bakanlar Kurulu karar─▒na g├Âre (1950 y─▒l─▒na kadar) Evkaf genel m├╝d├╝rl├╝─č├╝ imamlar─▒n tayin ve azilleri ile ilgilenir, maa┼člar─▒ ise vak─▒f gelirlerinden kar┼č─▒lan─▒rd─▒ ve kesinti yap─▒lmazd─▒. Berhayat olmak kayd─▒yla maa┼člar─▒ devam edirdi. Halen bu kadrolar mevcut olup 1980'de Ayasofya'n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n ibadete a├ž─▒lmas─▒ ile imam g├Ârevine geri d├Ânm├╝┼č, ├žok k─▒sa bir ara d─▒┼č─▒nda bu g├╝ne kadar g├Ârevi devam etmi┼čtir. Yine 1950 y─▒l─▒na kadar Sultan CamiiÔÇÖlerinin bak─▒m onar─▒m ve di─čer masraflar─▒n─▒ Evkaf Umum M├╝d├╝rl├╝─č├╝ ├╝stlenmi┼čti.*

*G├Ârd├╝klerim Duyduklar─▒m Ya┼čad─▒klar─▒m Hat─▒ralar Kitab─▒ÔÇÖn─▒n yazar─▒ Bayram SARICANÔÇÖ─▒n sohbetinden


Evkaf Umum M├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝n yetkisinin s─▒n─▒rlar─▒

Ayasofya Camii'nin m├╝zeye ├ževrilmesi konusundaki Vak─▒flar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝'nin 04.11.1934 tarihli ve 94041 say─▒l─▒ teklifinde "┼×ark alemini sevindirmek ve be┼čeriyete yeni bir ilim m├╝essesesi kazand─▒rmak i├žin m├╝zeye ├ževrilmelidir" denilmekte. Ancak Evkaf Umum M├╝d├╝rl├╝─č├╝'n├╝n bu teklifi, 4 Kanunisani ve 670 say─▒l─▒ (resmi gazete ile ne┼čir ve ilan─▒ 9 Kanunisani 1932-say─▒ :1997) cami ve medreselerin hademesi ve bunlar─▒n idaresi hakk─▒nda heyeti umumiye karar─▒nda:

┼×eriye ve Evkaf Vekaletinin ilgas─▒na dahil olan 429 numaral─▒ kanunun 5. maddesi h├╝km├╝n├╝n ilgas─▒nda amir ve mutezamm─▒m oldu─ču bedihi bulundu─čundan mevzu bahis nizamnamenin sadece tayin ve azle m├╝teallik merasim itibariyle ahkam─▒n─▒n Evkaf Umum m├╝d├╝rl├╝─č├╝nce icras─▒ mezkur b├╝t├že kanunun (1931 senesi 6. maddesi) ahkam─▒ sarihas─▒ icab─▒ndand─▒r denmektedir.

Yani; 670 say─▒l─▒ Bakanlar Kurulu ve 1931 b├╝t├že kanununa g├Âre; Evkaf Umum M├╝d├╝rl├╝─č├╝nce ancak tayin ve azle m├╝teallik i┼čler icra ve tasdik olunur. ─░leri g├Âr├╝┼čl├╝ Atat├╝rk bu Yasa ve Kararname ile vak─▒flar─▒n amac─▒ d─▒┼č─▒nda kullan─▒lmas─▒n─▒ ├Ânl├╝yordu.

BAKANLAR KURULU KARARININ KANUNLAR KAR┼×ISINDAK─░ DURUMU

29.05.1926 tarih ve 864 say─▒l─▒ kanunun 1.maddesinin 1. bendinde kanuni medeninin meri olmaya ba┼člad─▒─č─▒ tarihten evvelki hadiselerin hukuki h├╝k├╝mleri mezkur hadiseler hangi kanun mer'i iken olmu┼č ise yine o kanuna tabi olur.

2. bendinde ise binanaleyh 4 te┼črinievvel 1926 tarihinden evvel vuku bulmu┼č muameleler hukuken laz─▒mulifa olup olmamalar─▒ ve neticeleri mezkur tarihten sonra dahi vukular─▒ zaman─▒nda mer'i olan kanunlara tevfikan tayin olunur denmektedir. Yani Ayasofya camii F. S. Mehmed'in kurdu─ču zaman kurallar─▒na g├Âre de─čerlendirilmesi gerekir. Devam─▒nda ise 4 te┼črinievvel'den sonra vuku bulmu┼č hadiseler kanunda muayyen olan m├╝stesnalar─▒ mahfuz olmak ┼čart─▒ ile kanun-i medeninin h├╝km├╝ne tabidir.

 

Ayd─▒n TUNCAY

Vak─▒flar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ (Eski Hukuk M├╝┼čaviri) Emekli Dan─▒┼čtay ├ťyesi

Y─▒ld─▒z Saray─▒ Vakf─▒ Yay─▒nlar─▒ I

Bug├╝nk├╝ dildeki kar┼č─▒l─▒klar─▒ baz─▒ a├ž─▒klamalarla Eski Vak─▒f H├╝k├╝mlerimiz (├ľmer Hilmi Efendi) ve Vak─▒flarla ─░lgili Baz─▒ inceleme ve Sorunlar isimli kitab─▒n─▒n 293. sayfas─▒n─▒n 2. paragraf─▒nda:

MEDEN─░ KANUN SURET─░ MER'─░YET VE ┼×EKL─░ TATB─░K─░NE G├ľSTEREN KANUNUN BiRiNCi MADDES─░NDE YEN─░ VE ESK─░ HUKUKUN TATB─░KATA ┼×├ťM├ťL DERECELER─░ G├ľSTER─░LD─░─×─░ G─░B─░ 8. C─░ MADDES─░NDE DE (KANUNU MEDEN─░N─░N MER'─░YETE VAZINDAN MUKADDEM VUCUDA GET─░R─░LEN EVKAF HAKKINDA AYRICA B─░R TATB─░KAT KANUNU NE┼×ROLUNUR) DEN─░LMEK SURET─░YLE GEREK BU TATB─░KAT KANUNU GEREKSE D─░─×ER KANUNLARLA MEN VE TEDB─░L ED─░LMEM─░┼× OLAN VAKIF H─░ZMETLER─░YLE ┼×ARTLARININ AYNEN TATB─░K─░NE DEVAM ED─░LECE─×─░, DAHA A├çIK B─░R TAB─░RLE (KANUNA AMME N─░ZAMINA VE UMUM─░ ADABA MUGAYYERET ARZ ETMEYEN VAKF─░YE H├ťK├ťMLER─░N MUTEBER OLDU─×U) KABUL ED─░LM─░┼× BULUNMAKTADIR.

Kanun-i medeni 80. maddesinde ise ibadeti m├╝tealik bir hizmetin ifas─▒ i├žin m├╝nhas─▒ran diyani olan tesisler tefti┼č ve murakabeye tabii de─čildir. Mezkur tesislerin hukuki hususiyeye m├╝teallik itilaflar─▒n─▒n merci hali mahkemelerdir demektedir. Yani vak─▒flarla ilgili karar─▒ mahkemeler verir, bakanlar kurulu de─čil.

 

Bakanlar kurulu karar─▒ kanun h├╝km├╝nde kararname ise:


Bu kanun ise Anayasa'n─▒n 26. maddesine g├Âre; Kanun koymak, kanunlarda de─či┼čiklik yapmak, kanunlar─▒ yorumlamak, kanunlar─▒ kald─▒rmak... gibi g├Ârevleri B├╝y├╝k Millet Meclisi kendisi yapar.

TC. Anayasas─▒ (491 say─▒l─▒ te┼čkilat─▒ esasiye kanunu)

Madde 3: Egemenlik kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z milletindir.

Madde 4: T├╝rk milletini ancak TBMM temsil eder ve millet ad─▒na egemenlik hakk─▒n─▒ kullan─▒r.

Madde 5: Yasama yetkisi ve Y├╝r├╝tme yetkisi TBMM'de toplan─▒r.

Madde 6: Meclis yasama yetkisini kendi kullan─▒r denmektedir.

Anayasan─▒n bu maddelerine g├Âre Bakanlar kurulunun olmayan yetkisini kullanma selahiyeti yoktur. Bu yetki ancak meclisindir. Meclisin de Ayasofya'n─▒n m├╝ze olmas─▒yla ilgili hi├žbir karar─▒ yoktur.

 

Bu konuyla Muadil Mahkeme Karar─▒:

Temyiz mahkemesi genel kurulunun 26.05.1935 g├╝n ve 78-6 tevhidi i├žtihad karar─▒nda (Resmi Gazete ile ne┼čir ilan─▒ 29.06.1935 say─▒ 3041 d├╝stur 3. tertip 26. cilt sayfa 751) mali vak─▒flar─▒n emvali Devletten olmad─▒─č─▒ (devletin vak─▒flara tasarruf edemece─či) kabul├╝n├╝n ekseriyetle karar verilmi┼čtir. B├Âyle bir kararname olsa bile muadiliyetten bu tarihten sonra ge├žersiz say─▒lmas─▒ iktiza eder.

Nitekim Ord. Prof. Dr. S─▒dd─▒k Sami Onar ─░dare Hukukunun Umumi esaslar─▒ adl─▒ eserinde (cild 2 sayfa 6709) vak─▒f tekam├╝l ettikten sonra vakf edeni ve vakf─▒ idare edecek organlar ve ┼čah─▒slar─▒, vak─▒ftan istifade edecek kimseleri, 3. ┼čah─▒slar─▒ ve devleti ba─člar, yani devleti de ba─člayan tam ve kuvvetli hukuk kaidesidir. Bu sebeplerden dolay─▒ vak─▒fname h├╝k├╝mlerini hi├ž kimse de─či┼čtiremez denmektedir.

Anayasan─▒n 103. maddesinde Anayasan─▒n hi├žbir maddesi hi├žbir sebep ve bahane ile savsaklanamaz ve i┼člerlikten al─▒ konamaz; hi├žbir kanun Anayasaya ayk─▒r─▒ olamaz maddesinden:

-Bu kararname yok h├╝km├╝nde say─▒lma ve b├Âyle bir kararnamenin fiiliyattan al─▒nmad─▒─č─▒ kabul├╝ gerekir.

-Bu Atat├╝rk'├╝n Cumhurba┼čkan─▒ oldu─ču bakanlar kurulunun hukuka ayk─▒r─▒ bir i┼č yapmas─▒ mant─▒ks─▒zd─▒r. Zaten hi├žbir muktedir g├╝├ž kendi yapt─▒─č─▒ kanunlara uymamazl─▒k yapamaz. Veya uymayaca─č─▒ kanunlar ├ž─▒karamaz.

Bu cumhuriyeti kuran, Cumhuriyetin Anayasas─▒n─▒ kanunlar─▒n─▒ yapan ba─č─▒ms─▒z mahkemeleri faaliyete ge├žiren Atat├╝rk ve arkada┼člar─▒n─▒n hukuka ayk─▒r─▒ b├Âyle herhangi bir davran─▒┼ča fark─▒nda olarak g├Âz yummayacaklar─▒ a┼čikar ve tart─▒┼čmas─▒zd─▒r.

Di─čer taraftan Yarg─▒tay─▒n ─░ctihad-─▒ Tevhid karar─▒ vard─▒r 30 Mart 1949 tarihle , bunda da ÔÇťH├ťK├ťMET─░N KARAR VE KARARNAMELER─░N─░N MEVCUT KANUNLARA UYMASI, SAR─░H, KANUNA UYGUN HARKET ED─░LMEMES─░ HAL─░NDE GE├çERL─░L─░─×─░ YOKTURÔÇŁ diye sarih h├╝km├╝ vard─▒r. Yine Anayasa Mahkemesinin di─čer bir h├╝km├╝ vard─▒r: ÔÇťKANUN H├ťKM├ť ├çIKARMAK SURET─░YLE DE OLSA DEVLET─░N HAZ─░NEYE A─░T OLMAYAN MALLARA M├ťHALE ETMES─░N─░N ─░MKANI YOKTURÔÇŁ 31.1.1969 tarih ve 967/47 E., 969/9 K.

Sayfa 1 - 2

 

┬ę ulumabedayasofya.com 2004